Badania lekarskie strażaków OSP — co ile i kto płaci

Strażak ratownik OSP przechodzi okresowe badania lekarskie nie rzadziej niż raz na 3 lata, a według załącznika do rozporządzenia — do 50. roku życia co 2–3 lata, powyżej 50. roku życia co 1–2 lata. Skierowanie wydaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) właściwy dla siedziby jednostki, najpóźniej 30 dni przed wyznaczonym terminem kolejnych badań. Badania są dla strażaka bezpłatne, a zapewnia je gmina. Bez aktualnego orzeczenia lekarskiego strażak nie jest uprawniony do udziału w działaniach ratowniczych.

Stan prawny na dzień 17.10.2026. Podstawą są ustawa o ochotniczych strażach pożarnych i rozporządzenie Ministra Zdrowia z 11 kwietnia 2022 r. Pełne tytuły i linki znajdziesz w sekcji „Źródła” na końcu.

Dlaczego termin badań jest tak ważny

Ustawa o OSP (art. 8) wymienia warunki, od których zależy, czy strażak OSP jest uprawniony do udziału w działaniach ratowniczych i akcjach ratowniczych:

ukończył 18 lat, a nie ukończył 65 lat,
ma aktualne ubezpieczenie zapewniane przez gminę,
ma aktualne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do udziału w działaniach ratowniczych,
odbył szkolenie z zakresu BHP,
ukończył z wynikiem pozytywnym szkolenie podstawowe.

Strażaka spełniającego te warunki ustawa nazywa „strażakiem ratownikiem OSP”. To pojęcie wraca w kolejnych przepisach. Art. 15 ust. 1 przyznaje ekwiwalent pieniężny strażakowi ratownikowi OSP — jak go policzyć i rozliczyć, opisujemy w poradniku o ekwiwalencie. Zarząd OSP prowadzi wykaz strażaków ratowników OSP, aktualizuje go na bieżąco i przekazuje komendantowi powiatowemu (miejskiemu) PSP oraz wójtowi (art. 9 ust. 3). Ponieważ aktualne orzeczenie jest jednym z warunków z art. 8, termin badań ma znaczenie także dla tego wykazu.

Osobna zasada dotyczy kierowców. Strażak ratownik OSP po 65. roku życia może pełnić funkcję kierowcy i brać bezpośredni udział w działaniach, jeśli ma aktualne badania lekarskie dopuszczające do prowadzenia pojazdów uprzywilejowanych (art. 9 ust. 1 i 1a).

Dwa rodzaje badań: kandydat i strażak ratownik

Rozporządzenie rozróżnia dwa badania. Nie ma w nim osobnego „badania wstępnego” ani „kontrolnego”.

Badanie kandydata na strażaka ratownika

Kandydat to strażak OSP, który ukończył 18 lat, a nie ukończył 65, i uczestniczy w szkoleniu podstawowym. Może nim być też uczestnik szkolenia w wieku od 16 do 18 lat, za zgodą jednego z rodziców albo opiekuna (art. 9 ust. 2).

Skierowanie wydaje ten sam wójt (burmistrz, prezydent miasta), który kieruje na badania okresowe.
Kandydat zgłasza się na badanie w ciągu 30 dni od otrzymania skierowania.
Lekarz orzeka, czy są przeciwwskazania do udziału w szkoleniu podstawowym.

Okresowe badania strażaka ratownika

Rozporządzenie wyznacza górną granicę: badania odbywają się nie rzadziej niż raz na 3 lata, na podstawie skierowania od wójta (§ 2 ust. 1).
Dokładną częstotliwość określa załącznik, do którego odsyła § 4 ust. 2: do 50. roku życia co 2–3 lata, powyżej 50. roku życia co 1–2 lata. Dotyczy to całego badania, także badań dodatkowych. Strażak powyżej 50. roku życia przechodzi więc badania co najmniej raz na 2 lata.
Lekarz może wyznaczyć wcześniejszą datę następnych badań, jeśli uzna to za niezbędne do oceny i monitorowania stanu zdrowia.

Nie zakładaj więc z góry, że każde orzeczenie wystarczy na trzy lata. Pilnuj terminu wyznaczonego konkretnej osobie.

Skierowanie od wójta — kiedy i co zawiera

Skierowanie na badania okresowe wydaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) właściwy ze względu na siedzibę OSP. Wydaje się je strażakowi nie później niż 30 dni przed wyznaczonym terminem kolejnych badań.

Skierowanie zawiera:

dane osobowe: imię i nazwisko, datę i miejsce urodzenia, PESEL, adres zamieszkania (a jeśli ktoś nie ma numeru PESEL — nazwę i numer dokumentu tożsamości),
nazwę i adres OSP,
funkcję pełnioną w OSP,
informacje o specyfice działań ratowniczych, w tym o czynnikach szkodliwych lub niebezpiecznych dla zdrowia.

W skierowaniu dla kandydata nie ma funkcji w OSP, pozostałe dane są te same.

Funkcję strażaka i specyfikę działań zna przede wszystkim jednostka. Warto więc ustalić z urzędem gminy, kto przygotowuje te dane i z jakim wyprzedzeniem urząd chce dostać listę nazwisk. Gmina musi zawrzeć umowę z każdą OSP na swoim terenie, a umowa obejmuje też obowiązki z art. 10 ust. 1, w tym badania (art. 7 ust. 1). Przy umowie można więc spisać, jak w Twojej gminie wygląda kierowanie na badania.

Kto płaci za badania

Strażak ratownik OSP ma prawo do bezpłatnych okresowych badań lekarskich, a kandydat — do bezpłatnego badania przed szkoleniem podstawowym (art. 10 ust. 3 i 4). Ustawa wymienia oba badania wśród świadczeń, które gmina zapewnia ochotniczym strażom pożarnym w ramach zadania własnego w zakresie ochrony przeciwpożarowej, stosownie do posiadanych sił i środków (art. 10 ust. 1 pkt 3 i 4).

Wyjątek: gmina nie musi zapewniać badań strażakowi, który ma już równorzędne i aktualne orzeczenie stwierdzające brak przeciwwskazań do udziału w działaniach ratowniczych (art. 10 ust. 2).

Badanie przeprowadza lekarz, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 229 § 8 Kodeksu pracy (art. 10 ust. 5).

Jak wygląda badanie

Lekarz najpierw sprawdza tożsamość osoby badanej. Zakres badania określa załącznik do rozporządzenia:

badanie lekarskie ze szczególną oceną układu krążenia, układu oddechowego, układu nerwowego, narządu równowagi, skóry, słuchu i wzroku (ostrość widzenia, rozpoznawanie barw, widzenie przestrzenne, pole widzenia),
badania dodatkowe: EKG, zdjęcie RTG klatki piersiowej, spirometria, morfologia krwi z rozmazem, glukoza i kreatynina we krwi, badanie ogólne moczu, AST, ALT, GGTP, bilirubina i lipidogram.

Jeśli lekarz uzna to za niezbędne, może poszerzyć badanie o konsultacje specjalistyczne, m.in. otolaryngologiczne, neurologiczne, okulistyczne, dermatologiczne, alergologiczne lub psychologiczne, oraz o dodatkowe badania.

Na koniec lekarz wydaje orzeczenie: o braku przeciwwskazań do udziału w działaniach ratowniczych albo o przeciwwskazaniach. W przypadku kandydata orzeczenie dotyczy udziału w szkoleniu podstawowym.

Odwołanie od orzeczenia

Od orzeczenia może się odwołać strażak, kandydat albo wójt, który skierował na badanie. Zasady są takie:

wniosek o ponowne badanie składa się w ciągu 14 dni od otrzymania orzeczenia, za pośrednictwem lekarza, który je wydał,
wniosek trafia do wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy właściwego dla siedziby podmiotu kierującego; jeśli orzeczenie wydał lekarz z wojewódzkiego ośrodka — do instytutu badawczego w dziedzinie medycyny pracy albo do Uniwersyteckiego Centrum Medycyny Morskiej i Tropikalnej w Gdyni,
ponowne badanie odbywa się w ciągu 14 dni od otrzymania wniosku,
orzeczenie wydane po ponownym badaniu jest ostateczne.

Jak pilnować terminów w jednostce

Najprostsza zasada: dla każdego strażaka ratownika zapisz termin kolejnych badań i przeglądaj listę z dużym wyprzedzeniem. Skierowanie wydaje się strażakowi najpóźniej 30 dni przed terminem, a wcześniej urząd musi jeszcze wiedzieć, kogo skierować. Jeśli zbierzesz nazwiska dwa–trzy miesiące wcześniej, gmina ma czas na skierowania, a strażak na wizytę u lekarza.

Termin, który minął bez nowego badania, to nie formalność. Art. 8 wymaga aktualnego orzeczenia, żeby strażak był uprawniony do udziału w działaniach ratowniczych.

W Rescue24

Jeśli prowadzisz ewidencję w Rescue24, termin badań wpisujesz w module Strażacy: karta strażaka → Edytuj → pole Badanie lekarskie do. Obok możesz dołączyć plik w polu Zaświadczenie lekarskie (PDF / skan). Te pola uzupełnia administrator albo zarząd. Datę i plik widzi sam strażak oraz osoby z pełnym dostępem do danych członków — domyślnie administrator, zarząd i komisja rewizyjna.

Po wpisaniu daty system przypomina o terminie w kilku miejscach:

Lista strażaków. Gdy do końca ważności zostaje 90 dni lub mniej, przy nazwisku pojawia się plakietka z liczbą dni, np. „Badanie 45d”, a po terminie — czerwona „Badanie wygasło”. Pasek nad listą prowadzi do strony Wygasające terminy: tam wybierasz okres (30 dni, 90 dni albo rok), a na liście są też terminy, które już minęły.
Cotygodniowy e-mail. W każdy poniedziałek administratorzy i członkowie zarządu dostają „Cotygodniowy raport terminów” z nazwiskami osób, którym badanie wygasa w ciągu 90 dni albo już wygasło (w tym samym mailu są też kursy i przeglądy sprzętu). Mail przychodzi tylko wtedy, gdy jest w nim co pokazać.
SMS raz w miesiącu. Po włączeniu w Ustawienia → Powiadomienia SMS system 1. dnia miesiąca o 8:00 wysyła administratorom i członkom zarządu (wybranym albo wszystkim z numerem telefonu) SMS z liczbą badań, kursów i przeglądów, które wygasną w ciągu najbliższych 30 dni. Terminy już przeterminowane nie są w nim liczone. Powiadomienia SMS wymagają aktywnej licencji jednostki. Szczegóły, także o kredytach SMS, opisuje temat Powiadomienia SMS.
Kalendarz. W dniu, w którym kończy się ważność badania, w kalendarzu pojawia się automatyczny, całodniowy wpis o badaniu (Kalendarz i zadania).
Wydruk. W module Wydruki kafelek Raport: Badania lekarskie po kliknięciu Pobierz PDF tworzy zestawienie z wybranym filtrem: „Tylko przeterminowane”, „Wygasające w 30 dni”, „Tylko ważne”, „Brak wpisu” albo „Wszyscy” (Wydruki, raporty i statystyki). Taką listę możesz przekazać do urzędu, kiedy prosisz o skierowania.

Kalendarz i Wydruki to moduły, które administrator jednostki włącza w ustawieniach jednostki, na ekranie Moduły: klika kafelek Kalendarz albo Wydruki OSP i zatwierdza Zapisz zmiany.

Źródła

Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 244, ze zm.) — art. 7 ust. 1, art. 8, art. 9 ust. 1, 1a, 2 i 3, art. 10 ust. 1–5, art. 15 ust. 1. Karta aktu w ISAP, tekst jednolity w ISAP. Zmiany po tekście jednolitym (Dz.U. z 2025 r. poz. 900 oraz z 2026 r. poz. 180, 426 i 1159) nie dotyczą przepisów o badaniach lekarskich.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 11 kwietnia 2022 r. w sprawie przeprowadzania okresowych badań lekarskich strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej oraz badań lekarskich kandydata na strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej (Dz.U. z 2022 r. poz. 828) — § 1–5 i załącznik. Karta aktu w ISAP.