Poradniki

Ekwiwalent OSP — stawka, godziny i jak go rozliczyć

Ekwiwalent OSP to pieniądze, które gmina wypłaca strażakowi ratownikowi OSP za udział w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu. Wysokość ustala rada gminy w uchwale, a ekwiwalent nalicza się za każdą rozpoczętą godzinę liczoną od zgłoszenia wyjazdu z jednostki. Stawka nie może przekroczyć 1/175 przeciętnego wynagrodzenia z kwartalnego komunikatu Prezesa GUS — według komunikatu za II kwartał 2026 r. to 52,76 zł za godzinę.

Stan prawny na dzień 17.10.2026. Ekwiwalent reguluje art. 15 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 244). Zmiany tej ustawy ogłoszone później, w 2025 i 2026 r., nie dotyczą ekwiwalentu.

Kto dostaje ekwiwalent

Zasada z art. 15 ust. 1: ekwiwalent otrzymuje strażak ratownik OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu — niezależnie od wynagrodzenia, które dostaje w pracy.

Kto jest strażakiem ratownikiem OSP, mówi art. 8. To strażak OSP, który:

  • ukończył 18 lat, a nie ukończył 65 lat,
  • ma aktualne ubezpieczenie,
  • ma aktualne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do udziału w działaniach ratowniczych,
  • odbył szkolenie z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy,
  • ukończył z wynikiem pozytywnym szkolenie podstawowe.

Wyjątek od granicy wieku dotyczy kierowców: po 65. roku życia strażak ratownik może dalej pełnić funkcję kierowcy, jeśli ma aktualne badania lekarskie dopuszczające do prowadzenia pojazdów uprzywilejowanych (art. 9 ust. 1).

Art. 15 nie wymienia wprost badań lekarskich ani ukończonego szkolenia podstawowego jako warunku. Przyznaje jednak ekwiwalent strażakowi ratownikowi OSP, a strażak bez aktualnego orzeczenia lekarskiego albo bez szkolenia podstawowego tej definicji nie spełnia — i według art. 8 nie jest uprawniony do udziału w działaniach ratowniczych. Dlatego przed rozliczeniem sprawdź terminy badań całej załogi. Jak ich pilnować i kto wydaje skierowanie, opisuje wpis o badaniach lekarskich strażaków OSP.

Ekwiwalent mogą dostać także dwie inne grupy, ale tylko „stosownie do posiadanych przez gminę środków finansowych” (art. 15 ust. 1a):

  • kandydat na strażaka ratownika OSP — strażak OSP w wieku 18–65 lat, który uczestniczy w szkoleniu podstawowym; przepis nie obejmuje kandydatów w wieku 16–18 lat,
  • strażak ratownik OSP zabezpieczający obszar chroniony jednostki ratowniczo-gaśniczej PSP, określony w powiatowym planie ratowniczym (art. 3 pkt 7).

Do tego art. 15a pozwala radzie gminy przyznać w uchwale ekwiwalent strażakom ratownikom za inne zadania. Uchwała musi wskazać te zadania oraz wysokość i sposób ustalenia ekwiwalentu.

Kto ustala stawkę i kto płaci

Wysokość ekwiwalentu ustala rada gminy w drodze uchwały, nie rzadziej niż raz na 2 lata. Ekwiwalent jest wypłacany z budżetu gminy, nie z kasy OSP. Stawkę obowiązującą w Twojej jednostce znajdziesz więc w uchwale rady gminy — ustawa określa tylko górną granicę.

Ekwiwalent za akcje, szkolenia i ćwiczenia jest wolny od podatku dochodowego: ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych zwalnia przychody członków OSP „uzyskane z tytułu uczestnictwa w szkoleniach, ćwiczeniach, działaniach ratowniczych, akcjach ratowniczych i akcjach związanych z likwidowaniem klęsk żywiołowych” (art. 21 ust. 1 pkt 44). Jeśli gmina płaci ekwiwalent za inne zadania z art. 15a, ustal z nią, jak go rozlicza.

Maksymalna stawka — wzór i aktualna kwota

Wzór wynika wprost z art. 15 ust. 2:

maksymalna stawka za godzinę = przeciętne wynagrodzenie ÷ 175

Chodzi o przeciętne wynagrodzenie miesięczne brutto, które Prezes GUS ogłasza w „Monitorze Polskim” na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych — ostatnie ogłoszone przed dniem ustalenia ekwiwalentu. To komunikat wydawany co kwartał, pod tytułem „w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w … kwartale”. Nie myl go z rocznym komunikatem o przeciętnym wynagrodzeniu w gospodarce narodowej ani z obwieszczeniami o wynagrodzeniu w sektorze przedsiębiorstw — mają inną podstawę prawną.

Ostatni taki komunikat przed 17.10.2026 to komunikat z 10 sierpnia 2026 r. (M.P. z 2026 r. poz. 779). Przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2026 r. wyniosło według niego 9233,13 zł, więc:

9233,13 zł ÷ 175 = 52,76 zł za godzinę

Tyle wynosi maksimum dla uchwał podejmowanych do czasu, aż GUS ogłosi komunikat za kolejny kwartał. Starszą uchwałę porównuj z komunikatem ogłoszonym przed dniem, w którym rada ustaliła ekwiwalent. Nowy komunikat GUS sam nie zmienia stawki w gminie — zmienia ją dopiero nowa uchwała.

Jak liczyć godziny

Ekwiwalent nalicza się za każdą rozpoczętą godzinę liczoną od zgłoszenia wyjazdu z jednostki. Z art. 15 ust. 2 wynika kilka zasad:

  • Godziny zaokrąglasz w górę: 61 minut to dwie rozpoczęte godziny.
  • Liczy się czas, a nie liczba wyjazdów — ustawa mówi wprost, że ekwiwalent nalicza się „bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny”.
  • Przy zabezpieczaniu obszaru chronionego JRG PSP liczysz od gotowości do wyjazdu.
  • Kandydatowi na strażaka ratownika liczysz każdą rozpoczętą godzinę szkolenia.

Ustawa wskazuje, od kiedy liczyć, ale nie mówi, kiedy liczenie się kończy. Sprawdź, co przyjmuje uchwała albo zasady rozliczeń Twojej gminy, i trzymaj się tego w całej ewidencji.

Przykład. Zgłoszenie wyjazdu o 14:05, zakończenie o 16:20 (według zasady przyjętej w gminie). To 2 godziny i 15 minut, czyli 3 rozpoczęte godziny. Jeśli uchwała przyjmuje stawkę maksymalną 52,76 zł, strażakowi należy się 3 × 52,76 zł = 158,28 zł. Jeśli w akcji przez cały ten czas brało udział pięciu strażaków ratowników, gmina wypłaci 5 × 158,28 zł = 791,40 zł.

Co się zmieniło — 2022 i 2023 r.

Jeśli trafisz na starszy poradnik, sprawdź jego datę.

Do końca 2021 r. ekwiwalent regulował art. 28 ustawy o ochronie przeciwpożarowej. Przysługiwał członkowi OSP „za każdą godzinę udziału w działaniu ratowniczym lub szkoleniu pożarniczym” i nie przysługiwał za czas nieobecności w pracy, za który strażak zachował wynagrodzenie. Ustawa o OSP uchyliła ten przepis z dniem 1 stycznia 2022 r. Od tego dnia ekwiwalent dostaje strażak ratownik OSP, niezależnie od wynagrodzenia, za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu.

Od 8 września 2023 r. obowiązuje nowelizacja z 7 lipca 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 1560). Ta zmiana:

  • dodała ekwiwalent dla kandydatów na strażaków ratowników OSP — za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia,
  • dodała ekwiwalent za zabezpieczanie obszaru chronionego JRG PSP, liczony od gotowości do wyjazdu,
  • dopisała, że ekwiwalent nalicza się „bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny”,
  • pozwoliła radzie gminy przyznać ekwiwalent za inne zadania (art. 15a).

Uchwały rad gmin podjęte przed nowelizacją zachowały moc.

Co przygotować do rozliczenia z gminą

Ustawa nie określa wzoru wniosku, terminu ani listy załączników — tryb wypłaty zależy od gminy, więc zapytaj w urzędzie o obowiązujący wzór. Niezależnie od wzoru, żeby policzyć ekwiwalent według art. 15, potrzebujesz:

  • numeru i daty uchwały rady gminy oraz stawki z tej uchwały,
  • listy zdarzeń z datą, rodzajem (działanie ratownicze, akcja ratownicza, szkolenie, ćwiczenie, zabezpieczenie obszaru) oraz godziną zgłoszenia wyjazdu i zakończenia,
  • imiennego wykazu uczestników każdego zdarzenia,
  • potwierdzenia uprawnień — że każdy uczestnik był w dniu zdarzenia strażakiem ratownikiem OSP (aktualne orzeczenie lekarskie, szkolenie podstawowe, szkolenie BHP, ubezpieczenie) albo kandydatem w trakcie szkolenia podstawowego,
  • podsumowania na strażaka: suma godzin × stawka.

Najwięcej pracy oszczędza ewidencja wyjazdów prowadzona na bieżąco — z godzinami i załogą wpisanymi zaraz po akcji, a nie odtwarzanymi z pamięci przed terminem rozliczenia. Jak prowadzić ją elektronicznie, opisuje wpis o elektronicznej książce wyjazdów OSP.

Jak to wygląda w Rescue24

W Rescue24 ekwiwalent znajdziesz w Wyjazdy → Ekwiwalent. Jeśli w menu nie ma Wyjazdów, administrator jednostki włącza ten moduł w ustawieniach jednostki, na ekranie Moduły (kafelek Wyjazdy i Zapisz zmiany). Moduł przygotowuje wniosek i nalicza kwoty z tych samych danych, które jednostka wpisuje przy wyjazdach:

  1. W zakładce Stawki i typy wpisujesz stawkę godzinową dla każdej kategorii (Alarmowy, Gospodarczy, Ćwiczenia) z datą Obowiązuje od i notatką, np. numerem uchwały. Nowa stawka zamyka poprzednią, a wyjazd liczy się po stawce z dnia zdarzenia, chyba że jego typ ma własną stawkę (sekcja Typy wyjazdów z własną stawką).
  2. W zakładce Ustawienia wybierasz Zaokrąglanie czasu. Domyślne W górę do pełnej godziny zaokrągla czas każdego wyjazdu w górę (np. 2 h 10 min daje 3 h).
  3. Przyciskiem + Nowy wniosek wybierasz okres i kategorie zdarzeń. System bierze zamknięte wyjazdy z tego okresu i strażaków przypisanych do pojazdów, a czas liczy między polami Godzina wyjazdu i Godzina powrotu — uzupełniaj je na bieżąco, zgodnie z zasadą przyjętą w gminie.
  4. W wersji roboczej wniosku możesz wyłączyć pojedyncze pozycje. Przed zatwierdzeniem przejrzyj listę i wyłącz osoby, które w dniu wyjazdu nie spełniały warunków — np. nie miały aktualnych badań.
  5. W szczegółach wniosku pobierzesz go jako PDF albo arkusz XLSX (Pobierz PDF, Pobierz XLSX). Przycisk Generuj wg wzoru przygotowuje dokument według wybranego szablonu; z tego samego okna wyślesz go przyciskiem Wyślij mailem. Szablon tworzysz w zakładce Szablony: odpowiadasz na kilka pytań, wgrywasz pusty wzór z gminy albo kopiujesz gotowy z repozytorium.
  6. Po zatwierdzeniu wniosku zaznaczasz w kolumnie Wypłacono, komu ekwiwalent już wypłacono. Zakładka Zestawienie pokazuje dla każdego strażaka godziny i kwoty: naliczoną, zatwierdzoną, wypłaconą i do wypłaty.

Szczegóły obsługi modułu opisuje temat Ekwiwalent w pomocy.

Źródła

Przeczytaj też